Iyadoo Justin Davis uu soo gabagabeynayo muddo uu ahaa Ku-simaha Safiirka Mareykanka ee Soomaaliya, xiriirka Soomaaliya iyo Mareykanka ayaa maraya xilli isbeddel weyn uu ku yimid. Washington waxay hadda si ka duwan sidii hore u eegaysaa xiriirka ay la leedahay Soomaaliya, waxaana xoogga la saarayo in Soomaalidu ay iyagu mas’uuliyadda mustaqbalka dalkooda qaataan.
Muddooyinkii u dambeeyay, waxaa la hadlay dhowr diblomaasi oo Mareykan ah oo arrimaha Soomaaliya si dhow ula socda. Diblomaasiyiintan waxay ka kala shaqeeyaan Muqdisho, Nairobi, New York iyo Washington. Inkastoo aysan dhammaantood isku fikir ahayn, haddana waxaa hadalladooda si joogto ah uga dhex muuqday hal su’aal: Soomaalidu intee ayay diyaar u yihiin inay iyagu mas’uuliyadda mustaqbalka dalkooda qaataan?
“Soomaaliya ha lahaato mas’uuliyadda Soomaaliya”
Davis wuxuu xilka hayay xilli adag. Siyaasadda Mareykanka ayaa isbeddeshay, iyadoo maamulka Washington uu xoogga saaray siyaasadda loo yaqaan “America First”, taas oo mudnaanta siinaysa danaha Mareykanka.
Dhanka Soomaaliya, khilaafka siyaasadeed ayaa sii xoogaystay, xiriirka dowladda Federaalka iyo qaar ka mid ah dowlad-goboleedyada ayaa xumaaday, halka Al-Shabaab iyo Daacish ay weli yihiin khatar amni.
Mid ka mid ah diblomaasiyiinta Mareykanka ayaa xaaladda ku tilmaamay isku day lagu waafajinayo “America First” iyo “Somalia First”, taas oo micnaheedu yahay in Mareykanku uu danihiisa ilaashado, halka Soomaaliya looga baahan yahay inay iyaduna danaha dalkeeda mudnaanta siiso.
Markii la weydiiyay waxa loola jeedo “Somalia First”, jawaabtu waxay ahayd mid fudud: Soomaaliya waa inay Soomaalidu leedahay, hay’adaha dowladduna waa inay xoog yeeshaan, hoggaamiyeyaasha Soomaaliduna ay mas’uuliyadda dalkooda qaataan.
Diblomaasiyiinta Mareykanka waxay sidoo kale walaac ka muujiyeen in dalal shisheeye ay si weyn ugu dhex milmeen khilaafaadka siyaasadeed ee Soomaaliya. Waxay sheegeen in mararka qaar siyaasiyiinta Soomaalidu iyaga laftoodu fursad siinayaan faragelinta dibadda.
Mid ka mid ah diblomaasiyiinta ayaa yiri: “Mustaqbalka Soomaaliya iib ma aha.”
Tani macnaheedu ma aha in Soomaaliya ay iska fogeyso dalalka caalamka. Soomaaliya weli waxay u baahan tahay taageerada iyo iskaashiga caalamiga ah. Laakiin Mareykanku wuxuu aaminsan yahay in Soomaaliya aysan isku mar sheegan karin inay madax-bannaan tahay, iyadoo khilaafaadkeeda gudaha ay mar kasta ku xireyso dalal shisheeye.
Diblomaasi kale ayaa yiri: “Soomaaliya ilmo ma aha, waa dal aan wada-shaqeyn leenahay.”
Mareykanku wuxuu sheegay inuu diyaar u yahay inuu Soomaaliya la shaqeeyo oo taageero, balse xiriirka labada dal waa inuu noqdaa mid ku dhisan iskaashi iyo mas’uuliyad labada dhinac ah. Soomaaliya waa inay iyadu qaadato go’aannada ku saabsan mustaqbalkeeda.
Siyaasadda cusub ee Mareykanka ee Soomaaliya waxay hadda si gaar ah diiradda u saaraysaa saddex arrimood: la dagaallanka argagixisada, iskaashiga dhinaca amniga iyo sharciga, iyo arrimaha socdaalka.
Diblomaasiyiintu waxay sheegeen in Soomaaliya horumar ka samaysay iskaashiga laamaha amniga iyo arrimaha socdaalka. Waxay sidoo kale qireen in Muqdisho maanta ay ka nabad badan tahay sidii hore, taas oo ay u arkaan horumar muhiim ah.
Mareykanka oo ka walaacsan dagaalka Al-Shabaab
Hase yeeshee, walaaca Mareykanka ayaa sii kordhaya marka laga hadlayo meelaha ka baxsan Muqdisho.
Diblomaasiyiinta Mareykanka waxay sheegeen in aysan ku qanacsanayn xawaaraha ay ciidamada Soomaaliya iyo kuwa taageeraya u wadaan howlgallada ka dhanka ah Al-Shabaab. Waxay doonayaan in howlgalladu aysan noqon kuwo muddo kooban socda oo keliya, balse ay keenaan natiijo joogto ah iyo in cadaadis joogto ah lagu hayo Al-Shabaab.
Waxay sidoo kale aaminsan yihiin in khilaafaadka siyaasadeed ee u dhexeeya dowladda Federaalka, dowlad-goboleedyada iyo mucaaradka uu saameyn ku yeelanayo dagaalka Al-Shabaab.
Aragtidooda ayaa ah in siyaasadda iyo amnigu aysan kala maarmin. Haddii madaxda Soomaalidu ku mashquulaan khilaaf siyaasadeed, waxaa adkaanaya in la helo qorshe amni oo qaran oo mideysan.
Mareykanka oo yareynaya kaalintiisa Soomaaliya
Hoos u dhaca kaalmada bani’aadantinimo iyo horumarinta ee Mareykanka uu siiyo Soomaaliya ayaa sidoo kale qeyb ka ah isbeddelka siyaasadda Washington.
Qaar ka mid ah diblomaasiyiinta waxay arrintan ugu yeeraan “dib-u-habeyn lagu sameynayo gargaarka”, taas oo diiradda lagu saarayo meelaha mudnaanta leh, isla xisaabtan iyo natiijooyin muuqda.
Qaar kale ayaa si toos ah u sheegay in danihii guud ee Mareykanka ee Soomaaliya ay yaraadeen, isla markaana Washington ay dib u qiimeyneyso lacagta iyo waqtiga siyaasadeed ee ay Soomaaliya gelinayso.
Muddo sanado ah, Mareykanku wuxuu Soomaaliya ka taageerayay dagaalka argagixisada, tababarka ciidamada, gargaarka bani’aadantinimo, dhismaha hay’adaha dowladda, dimuqraadiyadda iyo xalinta khilaafaadka siyaasadeed.
Hadda siyaasadda Mareykanka waxay u muuqataa mid ka kooban arrimo ka yar kuwii hore.
Fariinta cusub ayaa ah: “Mareykanku Soomaaliya wuu caawinayaa, laakiin Soomaaliya waa inay iyaduna is-caawisaa.”
Khilaafka siyaasadeed ee Soomaaliya
Diblomaasiyiinta Mareykanka waxay sidoo kale si weyn uga walaacsan yihiin kala qaybsanaanta siyaasadeed ee Soomaaliya.
Waxay sheegeen in dowladda Federaalka gudaha ay u muuqato mid isku duuban, balse xiriirka Muqdisho iyo qaar ka mid ah dowlad-goboleedyada uu weli yahay mid aad u xun, gaar ahaan Puntland iyo Jubaland.
Si kastaba, Mareykanku eedda oo dhan ma saarin dowladda Federaalka. Waxay sidoo kale dhaliileen mucaaradka, iyagoo ku tilmaamay mid kala qaybsan.
Waxay su’aal ka keeneen in siyaasiyiinta mucaaradku ay leeyihiin qorshe siyaasadeed oo ay wadaagaan, ama in waxa kaliya ee mideeya uu yahay inay kasoo horjeedaan hoggaanka hadda jira.
Mid ka mid ah diblomaasiyiinta ayaa soo jeediyay su’aal adag: Haddii siyaasiyiintu ay maanta ku midoobaan inay ka soo horjeedaan hal hoggaan, maxaa dhici doona marka hoggaankaas meesha ka baxo?
Soomaalidu way Midoobi karaan.
Diblomaasiyiinta Mareykanka ma aysan dhaleeceyn awoodda ama kartida Soomaalida. Waxay sheegeen in Soomaaliya ay leedahay siyaasiyiin, aqoonyahanno, ganacsato, bulshada rayidka ah iyo dad badan oo karti leh.
Waxay sidoo kale ammaaneen adkeysiga shacabka Soomaaliyeed.
Waxa ay ka cabanayaan ayaa ah in kartidaas badan aysan weli dhalin isku duubni siyaasadeed oo ku dhisan dan qaran oo ay Soomaalidu wadaagto.
Mid ka mid ah diblomaasiyiinta ayaa tusaale u soo qaatay Mareykanka. Wuxuu sheegay in inkastoo siyaasadda Mareykanku mararka qaar si weyn u kala qaybsanto, haddana ay jiraan arrimo qaran oo ay dadka Mareykanku isku raaci karaan.
Su’aashu waxay noqotay: Soomaaliya maxay tahay arrinta qaran ee dadka Soomaaliyeed isku keeni karta?
Omar Artan iyo dareenka shacabka Soomaaliyeed
Diblomaasiyiinta Mareykanka ayaa tusaale u soo qaatay dhacdadii garsoore Soomaaliyeed Omar Artan.
Markii Artan laga soo celiyay Mareykanka oo aan loo oggolaan inuu dalka galo, safaaradda Mareykanka ee Muqdisho waxaa soo gaaray wicitaanno badan oo arrinta ku saabsan. Sida uu sheegay mid ka mid ah diblomaasiyiinta, Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ayaa sidoo kale dalbaday in arrinta loo sharxo.
Laakiin waxa si gaar ah u soo jiitay Mareykanka waxay ahayd falcelintii shacabka Soomaaliyeed.
Diblomaasiyiintu waxay si dhow ula socdeen isu soo baxyo ay dhalinyaro badan oo Soomaaliyeed ku qabteen garoonka Muqdisho. Waxay arkeen dad siyaasadda ku kala aragti duwan oo hal arrin ku midoobay.
Arrintaas waxay dhalisay su’aal ay diblomaasiyiintu is weydiiyeen: Haddii Soomaalidu si weyn ugu midoobi karto arrinta Omar Artan, maxaa looga midoobi waayay mustaqbalka Soomaaliya?
Waxay rumeysan yihiin in dareenka waddaniyadeed uu Soomaalida ka dhex jiro, balse caqabadda ay tahay in dareenkaas loo beddelo dhaqan siyaasadeed oo sii jiri kara xitaa marka ay jiraan doorashooyin, khilaafaad siyaasadeed, kala aragti duwanaansho iyo saameyn shisheeye.
Doorka Mareykanka oo yaraaday
Waxaa jira arrin is khilaafsan oo ku jirta siyaasadda Mareykanka.
Muddo sanado ah, Mareykanku wuxuu ahaa mid ka mid ah dalalka ugu saameynta badan siyaasadda Soomaaliya. Markii ay dhacdo xiisad siyaasadeed, madaxda Soomaaliya iyo beesha caalamka waxay marar badan eegayeen Washington.
Mareykanku wuxuu kulmin jiray dhinacyada is haya, cadaadis ayuu saari jiray, wuxuuna gacan ka geysan jiray sidii siyaasiyiintu heshiis u gaari lahaayeen.
Laakiin doorkaas maanta wuu yaraaday.
Qaar ka mid ah siyaasiyiinta Soomaalida iyo dalalka taageera Soomaaliya waxay aaminsan yihiin in Mareykanku uu siyaasadda Soomaaliya uga baxay si xad-dhaaf ah. Waxay ku doodaan in Mareykanku weli leeyahay saameyn siyaasadeed oo Soomaaliya looga baahan yahay marka madaxda Soomaalidu heshiis gaari waayaan.
Laakiin diblomaasiyiinta Mareykanka waxay su’aasha dhinaca kale u rogeen: Maxaa Mareykanka looga doonayaa inuu mar kasta isu keeno siyaasiyiinta Soomaaliyeed?
Shiinaha iyo Turkiga.
Arrintan waxay kusoo beegmaysaa xilli dalal kale ay Soomaaliya ka sii kordhinayaan joogitaankooda.
Shiinaha ayaa si weyn u kordhiyay xiriirka diblomaasiyadeed ee uu la leeyahay Soomaaliya. Beijing waxay si joogto ah uga hadashaa midnimada, madaxbannaanida iyo dhuleednimada Soomaaliya.
Turkiga ayaa isna muddo dheer Soomaaliya ka ahaa saaxiib muhiim ah. Xiriirka labada dal wuxuu ku fidsan yahay tababarka ciidamada, amniga, ganacsiga, kaabayaasha dhaqaalaha, tamarta iyo diblomaasiyadda.
Turkiga wuxuu Soomaaliya ka sameystay xiriir muddo dheer socday, waxaana sii kordhaya muhiimadda siyaasadeed iyo dhaqaale ee Ankara ku leedahay dalka.
Imaaraadka Carabta ayaa xaalad ka duwan ku jira. Xiriirka u dhexeeya dowladda Federaalka iyo Imaaraadka ayaa xumaaday, halka Abu Dhabi ay xiriir dhow la leedahay Puntland iyo Jubaland, sidoo kalena ay dano iyo xiriirro muddo dheer soo jiray ku leedahay Somaliland iyo siyaasiyiin ku sugan Muqdisho.
Soomaaliya oo ku jirta tartan saameyn shisheeye
Soomaaliya waxay hadda ku jirtaa goob ay ku tartamayaan dalal badan oo shisheeye.
Dal walba wuxuu leeyahay dano siyaasadeed, amni iyo dhaqaale. Taasi lafteedu ma aha wax aan caadi ahayn. Su’aasha ugu weyn ayaa ah: Soomaaliya ma leedahay awood iyo qorshe qaran oo ay ku maareyn karto xiriirrada dalalkaas, mise danaha shisheeye ayaa sii dhex geli doona khilaafaadka siyaasadeed ee gudaha?
Taasi waxay noqon kartaa casharka ugu weyn ee xilligii Justin Davis uu hoggaaminayay safaaradda Mareykanka ee Muqdisho.
Muddo uu xilka hayay, Mareykanku ma uusan ka tegin Soomaaliya, balse Washington waxay dib u qiimeysay waxa ay Soomaaliya ka rabto iyo inta ay diyaar u tahay inay dalka ka taageerto.
Justin Davis oo xilka ka tagaya
Justin Davis wuxuu xilka la wareegay xilli adag, wuxuuna sii waday xiriirka Mareykanka iyo Soomaaliya iyadoo labada dal ay wajahayeen isbeddello siyaasadeed.
Wuxuu xiriirka u dhexeeya labada dal ku hayay waddo shaqeyneysa, isagoo la xiriiray dhinacyo kala duwan oo siyaasadda Soomaaliya ah, isla markaana ku dhiirrigeliyay madaxda Soomaaliyeed inay raadiyaan meel ay ku mideysan yihiin.
Mareykanku weli wuxuu Soomaaliya u arkaa saaxiib muhiim ah oo dhinaca amniga ah. Iskaashiga la dagaallanka argagixisada wuu socdaa, waxaana Washington ay aqoonsan tahay horumarka laga sameeyay amniga Muqdisho iyo iskaashiga dhinacyada amniga iyo socdaalka.
Hase yeeshee, Mareykanku wuxuu ka walaacsan yahay gaabiska howlgalada ka dhanka ah Al-Shabaab ee ka socda meelaha ka baxsan Muqdisho iyo khilaafaadka siyaasadeed ee gudaha dalka.
Fariinta ugu weyn ee ka dhalanaysa wada-hadallada lala yeeshay diblomaasiyiinta Mareykanka ayaa ah:
Mareykanku wuxuu diyaar u yahay inuu Soomaaliya la shaqeeyo, laakiin Soomaalidu waa inay iyagu go’aansadaan nooca Soomaaliya ay doonayaan.
Waxaa sidoo kale jirta caqabad dhinaca Mareykanka ah. Haddii Washington ay si degdeg ah u yareyso doorkeeda siyaasadeed, iyadoo hay’adaha Soomaaliya aysan weli awood u lahayn inay booskaas buuxiyaan, booskaasi ma bannaanaan doono. Dalal kale ayaa isku dayi doona inay saameyntooda ku ballaariyaan Soomaaliya.
Sidaas darteed, su’aasha ugu weyn marka Justin Davis uu Muqdisho ka tagayo ma aha oo keliya waxa Mareykanku samayn doono.
Su’aasha weyn waa: Madaxda Soomaaliyeed ma awoodaan inay gaaraan heshiis qaran oo mideeya dalka, kaas oo sii jiri kara xitaa marka ay is beddelaan dowladuhu, ay jiraan khilaafaad u dhexeeya Muqdisho iyo dowlad-goboleedyada, mucaarad siyaasadeed iyo tartan ay dalal shisheeye ugu jiraan saameynta Soomaaliya?
Diblomaasiyiinta Mareykanka ee arrintan laga wareystay waxay u muuqdaan inay aaminsan yihiin in Soomaalidu awood u leedahay inay taas sameyso.
Waxa keliya ee ay hadda ka sii shakisan yihiin ayaa ah in Mareykanku mar walba Soomaaliya u qaban karo shaqada ay Soomaalidu iyagu qaban karaan.
W/Q: Omar Faruk Osman.
