Siyaasiga mucaaradka ah ee dalka Jabuuti, Alexis Mohamed Gueldon, ayaa ku eedeeyay Madaxweynaha Soomaaliya Hassan Sheikh Mohamud inuu wiiqay nidaamka federaalka dalka, isagoo sheegay in siyaasadaha ka socda Muqdisho ay sii xoojiyeen kala qaybsanaanta siyaasadeed isla markaana dhaawaceen kalsoonida lagu qabo hay’adaha federaalka.
Qoraal uu ku daabacay baraha bulshada ayuu Gueldon ku sheegay in wax-ka-beddellada dastuurka, khilaafaadka siyaasadeed iyo xiriirka sii xumaanaya ee u dhexeeya dowladda federaalka iyo qaar ka mid ah dowlad-goboleedyada ay saameyn taban ku yeesheen sumcadda nidaamka federaalka Soomaaliya.
Wuxuu sheegay in xiisadahaasi ay hoos u dhigeen kalsoonida siyaasadeed iyo tan hay’adaha dowladda, taasoo adkeyneysa dadaallada lagu xoojinayo midnimada qaranka.
“Khilaafka siyaasadeed ee u dhexeeya Muqdisho iyo Puntland waa tusaale muujinaya sida ay u sii qoto dheeraanayaan kala aragti duwanaanshaha ku saabsan hannaanka maamulka iyo awood-qaybsiga dalka,” ayuu yiri Gueldon.
Hadalka Gueldon ayaa kusoo beegmaya iyadoo muddooyinkii dambe uu jiray khilaaf u dhexeeya dowladda federaalka iyo Puntland, kaas oo salka ku haya wax-ka-beddellada dastuurka, doorashooyinka iyo awood-qaybsiga. Puntland ayaa diidday wax-ka-beddelladii dastuurka ee uu ansixiyay Baarlamaanka Federaalka, iyadoo ku doodaysa in aan lagu saleyn wadatashi ballaaran isla markaana ay khatar ku yihiin nidaamka federaalka. Khilaafkaas ayaa sidoo kale sababay in Puntland ay hakiso wada shaqeyntii kala dhexeysay dowladda federaalka.
Gueldon ayaa sheegay in murannada siyaasadeed ee daba dheeraaday ay su’aalo ka keeneen xasilloonida iyo hufnaanta hay’adaha dowladda federaalka, taasoo saameyn ku yeelatay kalsoonida shacabka iyo tan beesha caalamka ee hoggaanka Muqdisho.
Wuxuu sidoo kale xusay in inkastoo United States uu si rasmi ah u taageersan yahay midnimada iyo madaxbannaanida Soomaaliya, haddana Washington ay ballaarisay iskaashiga ay la leedahay Somaliland dhinacyada amniga, dhaqaalaha iyo diblomaasiyadda. Sida uu sheegay, tallaabooyinkaasi waxay muujinayaan in qaar ka mid ah saaxiibbada caalamka ay raadinayaan iskaashi kale iyadoo ay jirto hubanti la’aan siyaasadeed oo Soomaaliya ka taagan.
Gueldon wuxuu ku dooday in hoos u dhaca kalsoonida siyaasadeed iyo tan hay’adaha dowladda federaalka uu si dadban u xoojiyay doodda Somaliland ee ku aaddan aqoonsi caalami ah. Wuxuu ku baaqay in Muqdisho ay dib u soo celiso wada shaqeynta iyo kalsoonida u dhexeysa heerarka kala duwan ee dowladda si loo ilaaliyo midnimada Soomaaliya.
Dhinaca kale, dowladda federaalka Soomaaliya ayaa difaacday isbeddellada dastuurka iyo nidaamka doorashooyinka, iyadoo sheegtay in ujeedkoodu yahay in dalka loo gudbiyo doorasho qof iyo cod ah iyo ka-qaybgal siyaasadeed oo ballaaran. Hase yeeshee, mucaaradka iyo qaar ka mid ah dowlad-goboleedyada ayaa ku doodaya in geeddi-socodkaasi uusan ku dhisnayn is-afgarad qaran, isla markaana uu khatar ku yahay xasilloonida dalka.
Somaliland ayaa ku dhawaaqday inay ka go’day Soomaaliya sannadkii 1991, waxayna tan iyo markaas lahayd maamul, ciidan iyo hannaan doorasho oo u gaar ah. Dowladda federaalka Soomaaliya ayaa weli u aragta Somaliland inay qayb ka tahay dhulka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya.
